دانشکده کارآفرینی فصلنامه علمی پژوهشی توسعه کارآفرینی 2008-2266 19 1 2026 04 21 Identification and Analysis of Entrepreneurial Improvisation Strategies in Response to Economic Crises شناسایی و تحلیل استراتژیهای بداهه پردازی کارآفرینان در مواجهه با بحرانهای اقتصادی 1 20 105952 10.22059/jed.2025.398365.654550 FA سید مهدی خاک زادیان گروه مدیریت صنعتی (کارآفرینی) دانشکده علوم اقتصادی و اداری دانشگاه مازندران، بابلسر، مازندران، ایران حسنعلی آقاجانی گروه مدیریت صنعتی (کارآفرینی)، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران Journal Article 2025 07 10 Objective: Improvisation, as one of the key capacities of entrepreneurs, plays a fundamental role in managing uncertainty and dealing with unpredictable situations. If entrepreneurs are unable to adopt appropriate improvisational strategies in the face of economic crises, their businesses will encounter multiple negative consequences. Firstly, failure to respond promptly and effectively to unpredictable market dynamics can result in the loss of vital opportunities and increased risk of failure. Additionally, organizations may suffer from strategic confusion, resource wastage, and weakened operational efficiency. One of the most important solutions to these challenges is leveraging improvisational skills and developing creative and flexible strategies. However, the mechanisms and patterns of entrepreneurial improvisation and their impact on business success during crises are not yet fully elucidated in the Iranian entrepreneurship literature. Therefore, identifying and analyzing the improvisational strategies of Iranian entrepreneurs in the face of economic crises is regarded as a research necessity. Accordingly, the objective of the present study is to identify and prioritize the improvisational strategies employed by entrepreneurs (owners/managers of businesses) in various industries across the northern provinces (Gilan, Mazandaran, Golestan) when confronting economic crises. Method: Methodologically, this research employs a mixed (qualitative-quantitative) approach. The qualitative phase utilizes thematic analysis (Braun and Clarke’s model), while the quantitative phase relies on a survey—specifically, the best-worst method. In the qualitative phase, the statistical population consists of university professors and entrepreneurs (owners/managers of businesses) from various industries in the northern provinces (Gilan, Mazandaran, Golestan), with 15 participants selected through snowball sampling. The quantitative phase includes 20 entrepreneurs (owners/managers of businesses) from these provinces. Data collection involved semi-structured interviews in the qualitative part and a multi-criteria decision-making questionnaire in the quantitative part. Qualitative data was analyzed using thematic analysis via MAXQDA 2021, and quantitative analysis was conducted using the best-worst method in EXCEL 2016 and LINGO software. Results: The main themes extracted as improvisational strategies of entrepreneurs in response to economic crises include five core themes: 1) Resource recombination and bricolage, 2) Rapid and experimental decision-making, 3) Flexibility and pivoting, 4) Networking and leveraging relationships, and 5) Continuous learning from experience, alongside the identification and introduction of 10 sub-themes. Conclusion: The findings of this study provide valuable guidance for entrepreneurs and decision-makers in the business domain, enabling them to enhance the effectiveness of their responses and policies under crisis conditions. The successful experience of entrepreneurs in applying improvisational and fivefold strategies offers a foundation for designing practical solutions and intelligent policy-making. Familiarity with these strategies enables business managers to adopt creative and flexible responses in the face of pressure and constraints. Training and reinforcing improvisational skills, rapid decision-making, optimal use of available resources, and network development increase organizational survival under uncertainty and strengthen resilience. Furthermore, encouraging continuous learning and utilizing experience offer opportunities for strategic adaptation and ongoing improvement. The results of this study can assist policymakers in developing targeted support programs; policies that provide entrepreneurs with opportunities for agile experimentation and innovation facilitate the adoption of alternative solutions and reduce bureaucracy in times of crisis. Supporting the creation of business interaction networks and facilitating access to specialized consulting are other positive outcomes that should be considered in policy-making. These findings also serve as a roadmap for consultants, helping clients to optimize decision-making and crisis response processes based on the components of improvisation. Training in organizational flexibility, resource innovation, network management, and documentation of successful and unsuccessful experiences play a vital role in improving consultancy effectiveness. Ultimately, the results of this study can serve as a strategic framework for enhancing the resilience and dynamism of the entrepreneurial ecosystem against unpredictable economic crises and pave the way for the growth and development of entrepreneurship. هدف: بداهه‌پردازی به عنوان یکی از ظرفیت‌های کلیدی کارآفرینان، نقش بنیادینی در مدیریت عدم قطعیت و مواجهه با شرایط پیش‌بینی‌ناپذیر ایفا می‌کند. در صورتی که کارآفرینان نتوانند استراتژی‌های درست بداهه‌پردازی را در مواجهه با بحران‌های اقتصادی اتخاذ کنند، کسب‌وکار آنها با پیامدهای منفی متعددی روبرو خواهد شد. نخست، عدم واکنش به‌موقع و مؤثر در برابر تغییرات پیش‌بینی‌ناپذیر بازار، می‌تواند منجر به از دست دادن فرصت‌های حیاتی و افزایش ریسک شکست شود. همچنین، ممکن است سازمان درگیر سردرگمی استراتژیک، اتلاف منابع و تضعیف کارآمدی عملیاتی گردد. یکی از مهم‌ترین راهکارهای مقابله با این چالش‌ها، بهره‌مندی از مهارت بداهه‌پردازی و تدوین استراتژی‌های خلاقانه و انعطاف‌پذیر است. با این حال، شناخت سازوکارها و الگوهای بداهه‌پردازی کارآفرینان و تحلیل تأثیر آن‌ها بر موفقیت کسب‌وکار در شرایط بحران، هنوز به طور کامل در ادبیات کارآفرینی ایران تبیین نشده است. از این رو، شناسایی و تحلیل استراتژی‌های بداهه‌پردازی کارآفرینان ایرانی در مواجهه با بحران‌های اقتصادی به عنوان یک ضرورت پژوهشی مطرح می‌شود. لذا هدف تحقیق حاضر این است که: استراتژی‌های بداهه‌پردازی کارآفرینان (مالک/مدیر کسب‌وکارها) در صنایع مختلف استان‌های شمالی (گیلان، مازندران، گلستان) در مواجهه با بحران‌های اقتصادی، را شناسایی نماید و این استراتژی‌ها را اولویت‌بندی کند. روش: تحقیق حاضر از نظر روش‌شناسی، از نوع آمیخته یا ترکیبی (کیفی و کمی) است. استراتژی تحقیق حاضر در بخش کیفی تحلیل مضمون (الگوی بران و کلارک) و در بخش کمی پیمایشی- ریاضی (روش بهترین- بدترین) است. جامعه ‌آماری پژوهش حاضر، در فاز کیفی اساتید دانشگاهی و کارآفرینان (مالک/مدیر کسب‌وکارها) در صنایع مختلف استان‌های شمالی (گیلان، مازندران، گلستان) هستند که با روش نمونه‌گیری گلوله برفی 15 نفر انتخاب شدند. در فاز کمی شامل 20 نفر از کارآفرینان (مالک/مدیر کسب‌وکارها) در صنایع مختلف استان‌های شمالی (گیلان، مازندران، گلستان) بود. به منظور جمع‌آوری داده‌ها و اطلاعات در بخش کیفی از روش مصاحبه استفاده گردیده است و در بخش کمی از پرسشنامه تصمیم‌گیری چند معیاره استفاده شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها در بخش کیفی این تحقیق با روش تحلیل مضمون با رویکرد براون و کلارک (2006) و با نرم افزار MAXQDA 2021 و در بخش کمی روش بهترین- بدترین به وسیله نرم افزار EXCEL 2016 و LINGO انجام شد. یافته‌ها: مضامین اصلی استخراج شده، استراتژیهای بداهه‌پردازی کارآفرینان در مواجهه با بحرانهای اقتصادی در 5 مضمون، 1- بازآفرینی و ترکیب منابع و امکانات 2- تصمیم‌گیری سریع و آزمایشی 3- انعطاف‌پذیری و تغییر مسیر 4- شبکه‌سازی و بهره‌گیری از روابط 5- یادگیری مستمر از تجربه و 10 مضمون فرعی تعیین و معرفی شده‌اند. نتیجه: یافته‌های این پژوهش می‌تواند راهنمای ارزشمندی برای کارآفرینان و تصمیم‌گیرندگان حوزه کسب‌وکار باشد تا اثربخشی واکنش‌ها و سیاست‌ها را در شرایط بحرانی ارتقا دهند. تجربه موفق کارآفرینان در به‌کارگیری بداهه‌پردازی و استراتژی‌های پنج‌گانه، مبنایی برای طراحی راهکارهای عملی و سیاست‌گذاری هوشمندانه فراهم می‌کند؛ آشنایی با این استراتژی‌ها به مدیران کسب‌وکارها اجازه می‌دهد تا در مواجهه با فشارها و محدودیت‌ها، پاسخ‌های خلاقانه و انعطاف‌پذیر اتخاذ کنند. آموزش و تقویت مهارت‌های بداهه‌پردازی، سرعت تصمیم‌گیری، استفاده بهینه از منابع موجود و توسعه شبکه ارتباطی، شانس بقای کسب‌وکار در شرایط عدم قطعیت را افزایش می‌دهد و ظرفیت تاب‌آوری را ارتقا می‌بخشد. همچنین تشویق به یادگیری مستمر و بهره‌برداری از تجارب، امکان اصلاح مسیر حرکت و بهبود مستمر را فراهم می‌کند. نتایج این مطالعه می‌تواند سیاست‌گذاران را در تدوین برنامه‌ها و حمایت‌های هدفمند یاری کند. سیاست‌هایی که به کارآفرینان امکان آزمایش و نوآوری پویا را می‌دهند، فضا را برای به‌کارگیری سریع راهکارهای جایگزین و کاهش بوروکراسی در مواقع بحران فراهم می‌سازد. حمایت از ایجاد شبکه‌های تعاملی کسب‌وکار و تسهیل دسترسی به مشاوره تخصصی، از دیگر پیامدهای مثبت است که باید در سیاست‌گذاری مدنظر قرار گیرد. این یافته‌ها می‌تواند نقشه راهی برای مشاوران باشد تا با ارائه راهکارهای عملیاتی برپایه مؤلفه‌های بداهه‌پردازی، به مشتریان خود کمک کنند فرآیندهای تصمیم‌گیری و واکنش به بحران را بهینه‌سازی نمایند. آموزش کسب مهارت‌های مرتبط با انعطاف‌پذیری سازمانی، نوآوری در استفاده از منابع، مدیریت شبکه‌های ارتباطی و مستندسازی تجربیات موفق و ناموفق، نقشی مؤثر در ارتقای اثربخشی مشاوره خواهد داشت. نتایج این تحقیق می‌تواند به عنوان چارچوبی راهبردی برای افزایش تاب‌آوری و پویایی اکوسیستم کارآفرینی در برابر بحران‌های پیش‌بینی‌ناپذیر اقتصادی مورد استفاده قرار گیرد و مسیر را برای رشد و توسعه کارآفرینی هموار نماید.

https://jed.ut.ac.ir/article_105952_8a8889b924110c6a3035d3f47c6845a1.pdf

دانشکده کارآفرینی فصلنامه علمی پژوهشی توسعه کارآفرینی 2008-2266 19 1 2026 04 21 Genealogy of Problem-Solving Education in Cultivating Entrepreneurial Citizens in Iran's Basic Education تبارشناسی آموزش حل مسئله در پرورش شهروندان کارآفرین در آموزش پایه ایران 21 42 105763 10.22059/jed.2026.371357.654323 FA یحیی میرزائی پری گروه توسعه کارآفرینی، دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران، تهران، ایران سعید معیدفر گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، نام شهرتهران، نام کشورایران محمد علی مرادی گروه توسعه کارآفرینی، دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران، تهران، ایران افسانه باقری گروه توسعه کارآفرینی، دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2025 12 12 Objective: In many developed countries, the basic education system is designed to foster an entrepreneurial society; one where individuals learn responsibility, creativity, and problem-solving skills. In such an educational process, students learn to identify and describe problems in their surrounding environment and ultimately strive to select the best solutions. This educational process is not independent of the culture and background of societies but is highly dependent on the context and domain of implementation. In Iran, despite some sporadic innovations, no sustainable connection has been established between basic education and the cultivation of entrepreneurial citizens. This research, adopting a genealogical approach, examines problem-solving education as one of the core pillars in the formation of entrepreneurial citizens throughout the history of Iran’s basic education system. Method: Iran’s basic education system, influenced by various political and social factors and an uneven historical development, has acquired particular complexity. Exploring its issues necessitates considering diverse and multifaceted dimensions. The persistence of unresolved educational challenges and the significant gap between policies, objectives, and official documents on the one hand, and practice on the other, indicate fundamental and deep-rooted issues that cannot be addressed without taking historical factors into account. Genealogy, by historicizing phenomena, identifies their historical forms and diverse discourses, and challenges their taken for granted aspects. Instead of seeking linear explanations, the genealogical method focuses on how forces and power relations are formed. The understanding gained through this approach provides a suitable tool for critiquing the current situation. Findings: The results indicate that Iran’s basic education has not followed an evolutionary and continuous path; rather, it has been influenced by discourses and random changes. The framework developed in this study summarizes the current situation through propositions such as: 1) Instability of discourses, 2) Sporadic and case-based development of problem-solving ability,3) Historical discontinuities in the actions of the basic education system, 4) The precedence of power interests over the development of problem-solving components, and 5) Lack of balance in the development of problem-solving components. These propositions have been categorized and directed within a three-layer conceptual framework into equivalent reform propositions for the basic education system, ultimately aiming to foster entrepreneurial citizens. These citizens are:- Creative in terms of their mindset, nurturing novel ideas, approaching and redefining problems, envisioning the future, questioning, and breaking free from fixed patterns.-Innovative in designing new solutions, implementing them, and collaborating in teams,-Responsible in accepting the consequences of their decisions, pursuing solutions, and engaging in participatory practices. Conclusion: Recreating Iran’s basic education system requires the formation of a balanced and sustainable discourse on teaching the three-stage component of problem-solving ability and liberation from the dominance of power interests . The proposed conceptual framework can serve as a foundation for policymaking aimed at nurturing entrepreneurial citizens and transitioning toward an entrepreneurial society. هدف: در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته، نظام آموزش پایه با هدف ایجاد جامعه‌ای کارآفرین طراحی شده است؛ جامعه‌ای که در آن افراد، مسئولیت‌پذیری، خلاقیت و مهارت حل مسئله را می‌آموزند. دانش آموزان در چنین فرایند آموزشی یاد می‌گیرند که در ارتباط با محیط پیرامون خود مسائل را شناسایی کرده، آن را توصیف کنند و نهایتا در صدد انتخاب بهترین راهکار برآیند. انجام چنین فرایند آموزشی، مستقل از فرهنگ و پیشیه جوامع نیست و کاملا وابسته به زمینه و قلمرو اجراست. در ایران علی‌رغم برخی نوآوری‌های مقطعی، پیوندی پایدار میان آموزش پایه و پرورش شهروندان کارآفرین شکل نگرفته است. این پژوهش با رویکردی تبارشناختی، آموزش حل مسئله را به‌عنوان یکی از ارکان اصلی شکل‌گیری شهروندان کارآفرین در تاریخ آموزش پایه ایران واکاوی می‌کند. روش: نظام آموزش پایه ایران به دلیل متاثر شدن از عوامل مختلف سیاسی و اجتماعی و تکوین تاریخی نامتجانس، پیچیدگی ویژه‌ای یافته است که در کاوش مسائل آن ناگزیر باید ابعاد متنوع و مختلفی را مد نظر قرار داد. حل نشدن و پابرجا ماندن بسیاری از مسائل آموزشی کشور و تفاوت قابل توجه میان نظر، هدف‌گذاری و اسناد بالادستی با عمل، نشانگر بیماری‌های بنیادی و ریشه‌ای در آن است که بدون توجه و در نظر گرفتن عوامل تاریخی، قابل درمان نخواهد بود. تبارشناسی با تاریخی نگریستن به پدیده، صورت‌های تاریخی و گفتمان‌‌های متفاوت آن را شناسایی و وجه مسلم آن را زیر سوال می‌برد. روش تبارشناسی به جای جستجوی تبیین‌های خطی، بر نحوه‌ی شکل‌گیری نیروها و روابط قدرت متمرکز است. شناختی که از این طریق به دست می‌اید، ابزار مناسبی را برای نقد شرایط کنونی به دست می‌دهد. یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد آموزش پایه ایران مسیر تکاملی و پیوسته‌ای را طی نکرده است، بلکه تحت تأثیر گفتمان‌ها و تغییرات تصادفی قرار داشته است. چارچوب توسعه داده شده در پژوهش، شناخت وضعیت موجود را در قالب گزاره هایی چون ؛ ۱) ناپایداری گفتمان هاُ ، ۲) پرورش موردی و مقطعی توان حل مساله، ۳) گسست های تاریخیُ در کنش های نظام آموزش پایه ۴) تقدم منافع قدرت بر توسعه مولفه های حل مساله، و ۵) فقدان توازن در توسعه مولفه های حل مساله جمع بندی کرده است، این گزاره ها در قالب چارچوب مفهومی سه لایه، به گزاره های معادل برای اصلاح در نظام آموزش پایه و در نهایت نیل به پرورش شهروند کارآفرین در نظام آموزش پایه، دسته بندی و جهت دهی شده است. شهروندی که در چارچوب نوع تفکر، پرورش ایده های نو، برخورد و بازتعریف مساله، تصور آینده و پرسشگری و رهایی از الگوهای ثابت، خلاق است. در چارچوب طراحی راه کارهای نوین و توان اجرای آن و نیز همکاری تیمی، نوآور است و در قالب پذیرش پیامد تصمیم ها و پیگیری راهکارها و مشارکت جویی، مسئولیت پذیر است. نتیجه‌گیری: بازآفرینی نظام آموزش پایه ایران مستلزم شکل‌گیری گفتمان متوازن و پایدار آموزش سه مرحله مولفه توان حل مساله و رهایی از سلطه منافع اراده ها (قدرت) است. چارچوب مفهومی ارائه‌شده می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری در جهت تربیت شهروندان کارآفرین و گذار به جامعه‌ای کارآفرینانه فراهم کند.

https://jed.ut.ac.ir/article_105763_38280157f7e2bc57319dfde34623f79f.pdf

دانشکده کارآفرینی فصلنامه علمی پژوهشی توسعه کارآفرینی 2008-2266 19 1 2026 04 21 The Impact of Entrepreneurial Motivations on the Digitalization of Established Businesses in the MENA Selected Countries: evidences based on Global Entrepreneurship Monitor Data تأثیر انگیزه‌های کارآفرینانه بر دیجیتالی‌سازی کسب‌وکارهای تثبیت‌شده در کشورهای منتخب منا: شواهدی مبتنی بر داده‌های دیده‌بان جهانی کارآفرینی 43 72 106138 10.22059/jed.2026.396512.654535 FA صفورا کیانی حقگو گروه کارآفرینی سازمانی ، دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران، تهران، ایران محمد رضا زالی گروه کارآفرینی سازمانی، دانشکده کارآفرینی ، دانشگاه تهران، تهران، ایران ناصر معصومی گروه کارآفرینی فناورانه، دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2025 06 02 Objective: The purpose of this study is to evaluate the impact of different types of entrepreneurial motivations on the digitalization of established businesses in selected MENA countries. Furthermore, by incorporating the variable “sustainability orientation”, the study examines a new relationship among these three variables. In fact, digitalization and sustainability orientation interact and are best studied as related phenomena. This study shows whether the relationship between the four entrepreneurial motives and digitalization in established businesses in selected MENA countries is moderated by entrepreneurs’ sustainability orientation. Finally, given that digitalization as a type of entrepreneurial action is inherently dependent on the economic and social context of society, and this context can be weak or strong in different countries, this study examines the differences in the impact of different types of entrepreneurial motives on the digitalization of established businesses separately in selected MENA countries. Method: This research adopts an analytical-correlational design with a quantitative approach. To test the research hypotheses, a multiple regression technique has been employed. The statistical population consists of established entrepreneurs who participated in the 2022 international Global Entrepreneurship Monitor (GEM) survey in selected MENA countries, including Saudi Arabia, the United Arab Emirates, Egypt, Qatar, Oman, Iran, Morocco, and Tunisia (sample size: 1,414). In addition, the “country” variable was entered into the regression models as a dummy variable, allowing for cross-country comparisons. However, for the multi-items variable of " sustainability ", the Composite Reliability (CR) method was also used along with Cronbach's alpha method . On the other hand, two types of validity (convergent validity and divergent validity) were examined in this study. One of the important indicators in assessing convergent validity is the Average Variance Extracted (AVE). While, to examine divergent validity, The Heterotrait-Monotrait ratio of correlations (HTMT) was used, which was introduced as a new criterion by Hensler, Ringel, and Sarstedt in 2015. This index is constructed based on the average correlation between different indices. Finally, in this study, two indices of tolerance and Variance Inflation Factor) VIF) were used to assess Collinearity Statistics between independent variables. Results: The results of the multiple regression analysis show that the motivations of “making a difference in the world” and “To build great wealth or very high income” are the main drivers of digital technology adoption in established businesses in the selected MENA countries. In contrast, the motivation of “To continue a family tradition” and the motivation of “To earn a living because jobs are scarce” have no significant impact on digitalization in these businesses across the studied countries. Moreover, while sustainability directly exerts a positive effect on the digitalization of established businesses in MENA, its interaction with the motivations of “making a difference in the world” and “To build great wealth or very high income” reduces this effect. The findings further reveal that these two motivations have the weakest impact on digitalization in Iran and the strongest impact in Qatar, compared to Saudi Arabia as the reference country. Conclusion: The study indicates that established MENA entrepreneurs motivated by “making a difference in the world” are more likely to digitalize their businesses. Similarly, since digitalization enhances efficiency, profitability, and reduces operational costs, established MENA entrepreneurs motivated by “increasing wealth or income” also tend to adopt digital technologies. However, the findings also highlight that MENA entrepreneurs are not necessarily willing to adopt digital technologies at any cost. According to the sustainability orientation paradox—identified as the most important innovative contribution of this study—MENA entrepreneurs motivated by “making a difference in the world” and “increasing wealth or income” who also demonstrate a stronger sustainability orientation, tend to pursue less digitalization in their businesses. In fact, the negative consequences of excessive digitalization, such as higher energy consumption and the generation of electronic waste, discourage such entrepreneurs from further adoption of digital technologies. In addition, the results show that, compared to the reference country (Saudi Arabia), the level of digitalization in established businesses in Iran, Tunisia, Morocco, the UAE, and Qatar is lower. For instance, the level of digitalization in Iran is significantly lower than in Saudi Arabia, indicating a serious challenge in cultural adoption and digital infrastructure in the country. Implications: Based on these findings, it is recommended that policymakers, entrepreneurship development institutions, innovation centers, and universities in the MENA region place greater emphasis on identifying, supporting, and encouraging entrepreneurs motivated by “making a difference in the world” and “increasing wealth or income”. Furthermore, the promotion of digital entrepreneurship education with a stronger sustainability orientation should be given higher priority in policy and practice. چکیده هدف: هدف این پژوهش ارزیابی تأثیر انواع انگیزه‌های کارآفرینانه بر دیجیتالی‌سازی کسب‌و‌کارهای تثبیت‌شده در کشورهای منتخب منا است. همچنین با افزودن متغیر "گرایش به پایداری" رابطه جدید بین این سه متغیر بررسی می‌شود. در واقع دیجیتالی‌سازی و گرایش به پایداری به‌صورت تعاملی بر یکدیگر تأثیر می‌گذارند و بهتر است که به‌عنوان پدیده‌های مرتبط به هم مورد مطالعه قرار گیرند. این پژوهش نشان می‌دهد که آیا رابطه بین انگیزه‌های چهارگانه کارآفرینانه و دیجیتالی‌سازی در کسب‌و‌کارهای تثبیت‌شده کشورهای منتخب منا از طریق گرایش به پایداری کارآفرینان تعدیل می‌شود؟ در نهایت با توجه به اینکه، دیجیتالی‌سازی به عنوان نوعی کنش کارآفرینانه، ماهیتاً وابسته به زمینه اقتصادی و اجتماعی جامعه است و این زمینه می‌تواند در کشورهای مختلف ضعیف یا قوی باشد. در این پژوهش تفاوت تأثیر انواع انگیزه‌های کارآفرینانه بر دیجیتالی‌سازی کسب‌و‌کارهای تثبیت‌شده به تفکیک در کشورهای متخب منا بررسی می‌شود. روش: این پژوهش از نوع تحلیلی-همبستگی با رویکرد کمّی است. در این مطالعه به‌منظور آزمون فرضیه‌های پژوهش، از تکنیک رگرسیون چندمتغیره و نرم افزار اس‌پی‌‌اس‌اس استفاده شده است. جامعه آماری این پژوهش، شامل کارآفرینان تثبیت‌شده و مشارکت‌کننده در برنامه بین‌المللی تحقیقاتی دیده‌بان جهانی کارآفرینی سال 2022 در کشور‌های منتخب منا شامل عربستان، امارات متحده عربی، مصر، قطر، عمان، ایران، مراکش و تونس (حجم نمونه 1414 نفر) است. همچنین در این تحقیق متغیر کشور، به‌عنوان متغیر ساختگی وارد معادلات رگرسیونی شده‌اند که از این طریق می‌توان تفاوت بین کشورها را بررسی نمود. در این پژوهش، برای ارزیابی پایایی متغیرهای تحقیق ابتدا از روش آلفا کرونباخ استفاده شده است. اما برای متغیر چند سنجه‌ای "پایداری" روش پایایی ترکیبی نیز استفاده شده است. از سوی دیگر در این پژوهش دو نوع روایی (روایی همگرا و روایی واگرا) بررسی شده است. یکی از شاخص‌های مهم در ارزیابی روایی همگرا، میانگین واریانس استخراج‌شده است. درحالی‌که برای بررسی روایی واگرا از شاخص روایی یگانه-دوگانه استفاده شده که به‌عنوان معیار جدید توسط هنسلر، رینگل و سرستد، در سال 2015 معرفی شده است. این شاخص بر اساس میانگین همبستگی بین شاخص‌های مختلف ساخته می‌شود. سرانجام در این مطالعه از دو شاخص تلرانس و عامل تورم واریانس برای ارزیابی هم‌خطی بین متغیرهای مستقل استفاده شده است. یافته‌ها: نتایج تحلیل رگرسیون چندمتغیره نشان می‌دهد که انگیزه‌ "ایجاد تغییر در جهان" و انگیزه "کسب ثروت یا درآمد بیشتر"، محرک‌های اصلی به‌کارگیری فناوری دیجیتال در کسب‌و‌کارهای تثبیت‌شده در کشورهای منتخب منا هستند. اما انگیزه‌ "ادامه سنت خانوادگی" و انگیزه "گذران زندگی به دلیل کمبود شغل" تأثیر معناداری بر دیجیتالی‌سازی در این کسب‌و‌کارها در کشورهای موردمطالعه ندارند. از سوی دیگر، درحالی‌که پایداری به‌ طور مستقیم اثر مثبتی بر دیجیتالی‌سازی کسب‌و‌کارهای تثبیت‌شده در کشورهای منتخب منا دارد، اما وقتی با انگیزه‌ "ایجاد تغییر در جهان" و انگیزه "کسب ثروت یا درآمد بیشتر" تعامل می‌کند، این اثر به‌صورت کاهشی تعدیل می‌یابد. همچنین نتایج نشان داد که دو انگیزه"ایجاد تغییر در جهان" و "کسب ثروت یا درآمد بیشتر"، در ایران کمترین تأثیر و در قطر بیشترین تأثیر بر دیجیتالی‌سازی کسب‌و‌کارهای تثبیت شده، در مقایسه با عربستان (به‌عنوان مرجع) را دارند. نتیجه: نتایج این تحقیق نشان داد که کارآفرینان تثبیت شده منایی که انگیزه "ایجاد تغییر در جهان" دارند به سمت دیجیتالی‌سازی کسب‌وکارهایشان می‌روند. از طرف دیگر ازآنجاکه دیجیتالی‌سازی موجب بهبود کارایی، سودآوری و کاهش هزینه‌های عملیاتی کسب‌وکار می‌شود، بنابراین کارآفرینان تثبیت‌شده منایی با انگیزه "کسب ثروت و درآمد بیشتر"، اقدام به استفاده از فناوری‌های دیجیتالی در کسب‌و‌کارهایشان می‌کنند. اما واقعیت این است که کارآفرینان منایی الزاماً به هر قیمتی به دنبال به‌کارگیری فناوری‌های دیجیتال نیستند. مطابق پارادوکس گرایش به پایداری کشف شده به‌عنوان مهم‌ترین جنبه نوآوری این پژوهش، کارآفرینان منایی با انگیزه "ایجاد تغییر در جهان" و انگیزه "کسب ثروت یا درآمد بیشتر" که گرایش قوی‌تر به پایداری دارند، دیجیتالی‌سازی کمتری را در کسب‌و‌کارهایشان انجام می‌دهند. در واقع جنبه‌های منفی دیجیتالی‌سازی بیش از حد مانند افزایش مصرف انرژی و تولید پسماند‌های الکترونیکی باعث می‌شود که کارآفرینان" با انگیزه "ایجاد تغییر در جهان" و انگیزه "کسب ثروت یا درآمد بیشتر" که گرایش به پایداری قوی دارند، اقدام کمتری برای دیجیتالی‌سازی کسب‌و‌کارهایشان نمایند. از طرف دیگر نتایج این پژوهش نشان می‌دهد در مقایسه با کشور مرجع (عربستان)، میزان دیجیتالی‌سازی کسب‌وکارهای تثبیت‌شده در کشورهای ایران، تونس، مراکش، امارات و قطر کمتر است. برای نمونه سطح دیجیتالی‌سازی در ایران به طور قابل‌توجهی نسبت به کشور عربستان پایین‌تر است که نشان از چالشی جدی در فرهنگ‌سازی و زیرساخت دیجیتال در کشورمان دارد. باتوجه‌به نتایج فوق، پیشنهاد می‌شود سیاست شناسایی، حمایت و تشویق کارآفرینان منایی با انگیزه"ایجاد تغییر در جهان" و "کسب ثروت یا درآمد بیشتر" و آموزش کارآفرینی دیجیتال با رویکرد پایداری بیشتر موردتوجه سیاست‌گذاران توسعه کارآفرینی و مراکز نوآوری و دانشگاه‌ها قرار گیرد.

https://jed.ut.ac.ir/article_106138_ff834aef4eeaa3babe91da097d521d7a.pdf

دانشکده کارآفرینی فصلنامه علمی پژوهشی توسعه کارآفرینی 2008-2266 19 1 2026 04 21 The effectiveness of mental imagery on increasing Ambiguity tolerance, Flourishing and Entrepreneurial Attitude in Second high School Students اثربخشی مداخله تصویرسازی ذهنی در افزایش تحمل ابهام، شکفتگی و نگرش کارآفرینی دانش آموزان دوره دوم متوسطه 73 90 105993 10.22059/jed.2026.398378.654551 FA اصغر جعفری گروه روان شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران لیدا اسکندری نژاد گروه مشاوره، دانشکده علوم اجتماعی و انسانی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 2025 07 11 entrepreneurial attitudes and behavior in students. Ambiguity tolerance, flourishing and entrepreneurial attitude are as cognitive and personality traits that role paling in tendency to entrepreneurial behavior. Therefore the present study aimed to determine the effectiveness of mental imagery on increasing tolerance for ambiguity, flourishing and Entrepreneurial Attitude in Second high School Students. Method: Method of quasi-experimental and pre-test, post-test and a 2 months follow-up design was used. The population included senior female students in region 1 of Tehran in 2025. using purposeful sampling, 40 participants who met the inclusion criteria were selected and randomly assigned to two groups of mental imagery or control, n1=n2=20. Research tools were the questionnaires of McLain’s (2009) ambiguity tolerance, Diener, & Biswas-Diener’s (2008) flourishing, and Robinson et al’s (1991) Entrepreneurial Attitude which were administered in three stages for two groups and O’Shea & Moran’s (2019) mental imagery intervensions to the experimental group during 12 weekly, 90- minute sessions and data were analyzed using mixed repeated measures analysis variance and SPSS- 23. Results: The results showed that the interventions based on mental imagery can decrease ambiguity tolerance, flourishing and Entrepreneurial Attitude in Second high School Students and the effect of interaction of time and intervention in increasing ambiguity tolerance 59%, flourishing 54% and Entrepreneurial Attitude orderly were 59%, 54% and 64%. Also the results of Bonferroni follow-up test showed the effect of intervention of mental imagery on increasing ambiguity tolerance, flourishing and Entrepreneurial Attitude in experimental group and this effect remained stable at follow- up (P<0.01). Conclusion: The results showed evidence that using a mental imagery can increase ambiguity tolerance, flourishing, and entrepreneurial attitude of Second high school students and this changes remained after 2 months. In mental imagery interventions, participants create new and acceptable thoughts and behaviors that decrease their anxiety and worries. Participants learn that in coping with ambiguous situations, don’t percept threatening and to accept them as part of self-life and instead of trying to eliminate uncertainty, appropriately accept ambiguity and find new solutions when coping with complex problems and Use a flexible and appropriate thinking style in interpreting events. Also the results indicated that the intervention based on mental imagery increase flourishing of Second high school students and this changes remained after 2 months. Since academic flourishing is a life with growth, fertility, flexibility and academic well-being it is nurtured in conditions without worry and internal conflict. Mental imagery techniques such as mental rotation techniques, mental screening, relaxation and cognitive reprocessing helped participants that don’t just think about a specific topic, image, or thought, Rather, can decrease their worries and internal conflicts by replacing positive thoughts and mental images with negative thoughts and mental images and Provide conditions for nurturing capacities and flourishing. In addition, the results indicated that the intervention based on mental imagery increase entrepreneurial attitude of Second high school students and this changes remained after 2 months. Mental imagery interventions reinforce entrepreneurial attitude by influencing individuals' emotions in the decision making process in high risk situations. In the mental imagery package, interventions such as restructuring dysfunctional thoughts and images helped participants that can develop their positive thoughts, create effective images for their job future and become more preparation for high risk in business and continue an effective and constructive attitude in entrepreneurship. Therefore, considering the effectiveness of the mental imagery in increasing ambiguity tolerance, flourishing, and entrepreneurial attitude of students, it is recommended that entrepreneurship education instructors use this package. هدف: پرورش ویژگی‌های شناختی و شخصیتی مرتبط با کارآفرینی، به تدریج موجب بهبود نگرش و رفتار کارآفرینانه در دانش‌آموزان می‌شود. تحمل ابهام، شکفتگی و نگرش کارآفرینی از جمله ویژگی‌های شناختی و شخصیتی هستند که در گرایش به رفتار کارآفرینانه نقش دارند. از این رو پژوهش حاضر با هدف مطالعه اثربخشی تصویرسازی ذهنی در افزایش تحمل ابهام، شکفتگی و نگرش کارآفرینی دانش‌آموزان دوره دوم متوسطه انجام شد. روش: روش پژوهش نیمه‌‌آزمایشی و طرح پیش‌آزمون، پس‌آزمون و یک پیگیری دو ماهه بود. جامعه آماری دانش‌آموزان دختر پایه دوازدهم در سال 1403 در منطقه یک شهر تهران بودند. به روش نمونه‌گیری هدفمند، 40 شرکت‌کننده واجد ملاک‌های وارد به پژوهش انتخاب و در گروه‌های 20 نفره آزمایش (تحت مداخله تصویرسازی ذهنی) و گواه جایگزین شدند. ابزارهای پژوهش، پرسشنامه‌های تحمل ابهام مک لین (2009)، شکفتگی دینر و بیسوازدینر (2008) و نگرش کارآفرینی رابینسون و همکاران (1991) بودند که در سه مرحله پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری روی شرکت‌کنندگان در هر دو گروه اجرا شدند. بعد از مرحله پیش‌آزمون، مداخلات تصویرسازی ذهنی اوشا و موران (2019) با در نظر گرفتن ملاحظات اخلاق پژوهش در 12جلسه گروهی 90 دقیقه‌ای برای شرکت‌کنندگان در گروه آزمایش اجرا شد و داده‌ها با استفاده از تحلیل واریانس با اندازه‌‌گیری مکرر مختلط و نرم‌افزار SPSS ویرایش 23 تحلیل شدند. یافته‌ها: نتایج نشان داد که مداخلات مبتنی بر تصویرسازی ذهنی در افزایش تحمل ابهام، شکفتگی و نگرش کارآفرینی دانش‌آموزان دوره دوم متوسطه تاثیر داشته و اثر تعامل مراحل و مداخله در افزایش تحمل ابهام 59 درصد، شکفتگی 54 درصد و نگرش کارآفرینی 62 درصد است (01/0P<). همچنین نتایج آزمون تعقیبی بنفرونی تاثیر مداخلات تصویرسازی ذهنی را در افزایش تحمل ابهام، شکفتگی و نگرش کارآفرینی در گروه آزمایش و ماندگاری این تاثیر را در مرحله پیگیری تایید کرد (01/0P<). نتیجه: نتایج شواهدی را نشان می‌دهد که بکارگیری تصویرسازی ذهنی می‌تواند تحمل ابهام دانش‌آموزان دوره دوم متوسطه را افزایش دهد و این تغییرات طی دو ماه بعد هم ماندگار بود. در مداخلات تصویرسازی ذهنی، شرکت‌کنندگان افکار و رفتارهای قابل پذیرش و جدیدی را می‌سازند که اضطراب‌ها و نگرانی‌های آنان را کاهش می‌دهد. شرکت‌کنندگان می‌آموزند که در رویارویی با موقعیت‌های مبهم، وضعیت را تهدیدآمیز تصور نکنند و آنها را به عنوان بخشی از زندگی خود بپذیرند و به جای تلاش برای حذف عدم قطعیت، ابهام را به روش مناسبی بپذیرند و در برخورد با مسایل پیچیده راه‌حل چدید پیدا کنند و در تقسیر رویدادها از سبک فکری منعطف و مناسب استفاده کنند. با افزایش تحمل ابهام، شرکت‌کنندگان در یادگیری‌های جدید، انعطاف‌پذیری شناختی بیشتری پیدا می‌کنند و خلاقانه‌تر با مسایل مبهم برخورد می‌کنند. این تغییر مهم نه تنها موجب افزایش روابط بین فردی افراد می‌شود بلکه بواسطه کاهش استرس‌ها و افکار خودآیند منفی، انعطاف‌پذیری و تحمل ابهام آنان را افزایش می‌دهد. همچنین نتایج حاکی از آن بود که مداخلات مبتنی بر تصویرسازی ذهنی در افزایش شکفتگی دانش‌آموزان دوره دوم متوسطه تاثیر داشته و این تغییرات طی یک ماه بعد هم ماندگار بود. از آن جایی که شکفتگی تحصیلی، زندگی توام با خوش‌بینی، رشد، زایندگی، انعطاف‌پذیری و بهزیستی تحصیلی است در شرایط به دور از نگرانی و تعارض درونی پرورش می‌یابد. فنون تصویرسازی ذهنی مانند فنون چرخش ذهنی، غربالگری ذهنی، آرمیدگی عضلانی و بازپردازش شناختی به شرکت‌کنندگان کمک کرد که نه تنها به یک موضوع، تصویر و افکار خاص بیندیشند، بلکه با جایگزین کردن افکار و تصاویر ذهنی مثبت بجای افکار و تصاویر ذهنی منفی بتوانند نگرانی‌ها و تعارضات درونی خود را کاهش دهند و شرایط را برای پرورش قابلیت‌ها و شکفتگی فراهم ‌سازند. افزون بر این نتایج حاکی از آن بود که مداخلات مبتنی بر تصویرسازی ذهنی در افزایش نگرش کارآفرینی دانش‌آموزان دوره دوم متوسطه تاثیر داشته و این تغییرات طی یک ماه بعد هم ماندگار بود. مداخلات تصویرسازی ذهنی با تاثیرگذاری روی هیجان‌های افراد در فرآیند تصمیم‌گیری در موقعیت‌های پرخطر، موجب تقویت نگرش کارآفرینی می‌شود. در برنامه تصویرسازی ذهنی، مداخلاتی مانند بازسازی افکار و تصاویر ناکارآمد به شرکت‌کنندگان کمک کرد که بتوانند افکار مثبت را در خود پرورش دهند، تصاویر کارآمدی را برای آینده شغلی خود خلق کنند، آمادگی بیشتر برای خطرپذیری در کسب و کار بدست آورند و نگرش کارآمد و سازنده‌ای را در کارآفرینی دنبال کنند. بنابراین با توجه به کارآمدی مداخلات تصویرسازی ذهنی در افزایش تحمل ابهام، شکفتگی و نگرش کارآفرینی دانش‌آموزان دوره دوم متوسطه، به مربیان آموزش کارآفرینی پیشنهاد می‌شود از این برنامه‌ استفاده کنند.

https://jed.ut.ac.ir/article_105993_e29c2b30f8f4c37206089fc75587a25c.pdf

دانشکده کارآفرینی فصلنامه علمی پژوهشی توسعه کارآفرینی 2008-2266 19 1 2026 04 21 Enabling Dimensions of Artificial Intelligence in the Entrepreneurial venture creation process: A Conceptual Framework and Future Research Agenda ابعاد توانمندساز هوش مصنوعی در فرایند شکل‌گیری کسب و کارهای کارآفرینانه: ارائه چارچوبی مفهومی و دستورکار پژوهش‌های آینده 91 119 106460 10.22059/jed.2026.406970.654615 FA حمیده میری اصل گروه کسب و کار ، دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران، تهران،ایران کامبیز طالبی گروه کسب و کار ، دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران، تهران،ایران نرگس ایمانی پور گروه کسب و کار ، دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران، تهران،ایران جهانگیر یداللهی فارسی گروه کسب و کار ، دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران، تهران،ایران Journal Article 2025 11 25 ABSTRACT Objective: The concept of external enabler has been proposed as an alternative construct to entrepreneurial opportunities in entrepreneurship literature. External enablers are distinct, external circumstances -such as political and regulatory changes, demographic and social shifts, and new technologies- that can play essential roles in creating and/or enabling start-ups. Based on their inherent nature, the external enablers framework sequentially activates heterogeneous mechanisms, roles and characteristics within the entrepreneurial venture creation process. Specifically,artificial intelligence(AI) as a technological enabler that interacts with the human factor, affects the entrepreneurial venture-creation process. Through a systematic analysis of existing studies, this research identifies the enabling dimensions of artificial intelligence and presents a coherent conceptual framework in this field. Method: This research serves an applied purpose and utilizes a meta-synthesis approach for data collection. The study follows the three-stage model proposed by Xiao and Watson (2019). The initial research population included 713 studies up to August 2025, identified through forward and backward citation methods, with a focus on the pivotal study by Chalmers et al. (2021) on artificial intelligence as an external enabler. Following the screening process, 28 articles were selected for data extraction, analysis, and synthesis. Results: This study analyzed the enabling dimensions of artificial intelligence in the entrepreneurial venture creation process. The dimensions and components were identified and extracted based on the meta-synthesis method.The process of data analysis and coding resulted in the extraction of 35 first-order concepts, which were aggregated into 19 second-order themes. These themes were categorized into four main themes: “mechanisms”, “roles”, “characteristics” and “nature of tasks”, elucidating the enabling dimensions of AI in the entrepreneurial venture creation process within a coherent conceptual framework. Mechanisms represent the ways AI exerts influence, which include mechanisms of “knowledge and information resources development”, “individual and cognition resources development”, “creation”, “substitution”, “risk and uncertainty reduction”, “legitimation”, “opportunity discovery or demand development”, “enclosure”, “combination” and “conservation and compression”. Roles define the degree of AI’s agency alongside the human agent, which can operate in three forms: replacement, integration and augmentation. The characteristics of AI specify the features of its algorithms based on two dimensions: agency intensity and transparency. Finally, all three dimensions of AI enablers-mechanisms, roles, and characteristics- are activated differently at each stage of the entrepreneurial venture creation process, depending on the nature of the tasks or performance expectations. Conclusion: The present research indicates that artificial intelligence, as a technology enabler, has four dimensions: mechanisms, role, characteristics and nature of tasks.By providing a coherent conceptual framework of the enabling dimensions of AI, this study lays the groundwork for future empirical research by formulating hypotheses. It also outlines a comprehensive research agenda in this area by identifying and categorizing research gaps. Keywords: Artificial intelligence, Entrepreneurial venture creation process, external enablers, enabling dimensions. چکیده هدف: مفهوم توانمندسازهای خارجی به عنوان یک سازه جایگزین فرصت در ادبیات کارآفرینی مطرح شده که عبارت است از شرایط بیرونی و متمایز- از جمله تغییرات سیاسی، مقرراتی، جمعیتی- اجتماعی و فناوری‌های جدید- که می‌توانند نقشی اساسی را در خلق و/یا توانمندسازی استارت‌آپ‌ها ایفا کنند. از سوی دیگر این مفهوم به اقتضای نوع و ماهیت خود، مکانیزم‌ها، مشخصات و نقش‌های متفاوتی را در فرایند شکل‌گیری کسب و کارهای کارآفرینانه فعال می‌کند. در این میان، هوش مصنوعی به عنوان یک توانمندساز حوزه فناوری، در تعامل با عامل انسانی، فرایند شکل‌گیری کسب و کارهای کارآفرینانه را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این پژوهش با واکاوی نظام‌مند مطالعات موجود، به شناسایی ابعاد توانمندساز هوش مصنوعی و ارائه یک چارچوب مفهومی منسجم در این حوزه می‌پردازد. روش‌شناسی پژوهش: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از حیث گردآوری داده‌ها، از نوع اسنادی با رویکرد فراترکیب است. این مطالعه بر اساس الگوی سه مرحله‌ای شیائو واتسون(2019) انجام شد. جامعه اولیه پژوهش شامل 713 مطالعه تا آگوست 2025 بود که با بهره‌گیری از روش‌های استناد رو به جلو و رو به عقب، با تمرکز بر مطالعه چالمرز و همکاران(2021) به عنوان مطالعه محوری در حوزه هوش مصنوعی به مثابه توانمندساز خارجی، شناسایی شدند. پس از اجرای فرایند غربالگری، در نهایت 28 مقاله برای استخراج، تحلیل و ترکیب داده‌ها انتخاب گردید. یافته‌ها: در این مطالعه ابعاد توانمندساز هوش مصنوعی در فرایند شکل‌گیری کسب و کارهای کارآفرینانه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. ابعاد و مولفه‌های آن بر اساس روش فراترکیب شناسایی و استخراج شد. فرایند تحلیل و کدگذاری داده‌ها منجر به استخراج 35 مفهوم مرتبه اول و تجمیع آن‌ها در قالب 19 مضمون مرتبه دوم شد. این مضامین در 4 تم اصلی شامل «مکانیزم‌ها»، «نقش‌ها»، «مشخصات» و «ماهیت وظایف» سازماندهی شدند که ابعاد توانمندساز هوش مصنوعی در فرایند شکل‌گیری کسب و کارهای کارآفرینانه را در قالب یک چارچوب مفهومی منسجم تبیین می‌کنند. مکانیزم‌ها، بیانگر ساز و کارهای اثرگذاری هوش مصنوعی بوده که شامل مکانیزم‌های «توسعه منابع اطلاعاتی و دانشی»، «توسعه منابع فردی و شناختی» «خلق»، «جایگزین»، «کاهش ریسک و عدم قطعیت»، «مشروعیت‌بخشی»، «کشف فرصت یا شناسایی تقاضای بازار»، «محصورسازی»، «ترکیب» و در نهایت «صرفه‌جویی و فشرده‌سازی» می‌باشند. نقش‌ها، میزان عاملیت هوش مصنوعی در کنار عامل انسانی را مشخص و به سه شکل متفاوت عمل می‌کنند: جایگزین، هم‌افزا و توان‌افزا. مشخصات هوش مصنوعی نیز ویژگی‌های الگوریتم‌هایش را بر اساس دو بعد شدت عاملیت و شفافیت مشخص می‌کند. در نهایت، مشخص شد که هر سه بعد توانمندساز هوش مصنوعی در مراحل گوناگون فرایند شکل‌گیری کسب و کار- به اقتضای ماهیت وظایف یا انتظارات عملکردی آن مرحله- به شیوه‌ای متفاوت فعال می‌شوند. نتیجه: پژوهش حاضر نشان می‌دهد که هوش مصنوعی به عنوان یک توانمندساز حوزه فناوری دارای چهار بعد «مکانیزم‌ها»، «نقش‌ها‌»، «مشخصات» و «ماهیت وظایف» می‌باشد و ضمن ارائه یک چارچوب مفهومی منسجم از ابعاد توانمندساز، زمینه مطالعات تجربی آینده را از طریق تدوین قضایا فراهم می‌سازد. همچنین با شناسایی و دسته‌بندی شکاف‌های پژوهشی، دستور کار جامعی برای پژوهش‌های آتی در این حوزه ارائه می‌دهد. کلیدواژه‌ها: هوش مصنوعی، فرایند شکل‌گیری کسب و کارهای کارآفرینانه، توانمندسازهای خارجی، ابعاد توانمندساز.

https://jed.ut.ac.ir/article_106460_65d84a98d7791b54181b5c142c467dc5.pdf

دانشکده کارآفرینی فصلنامه علمی پژوهشی توسعه کارآفرینی 2008-2266 19 1 2026 04 21 Identifying institutional voids in the development of digital entrepreneurship in the context of online shopping platforms شناسایی خلاهای نهادی در توسعه کارآفرینی دیجیتال در بستر پلتفرم‌های خرید آنلاین 120 144 106139 10.22059/jed.2026.393799.654515 FA علی داوری گروه توسعه، دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران، تهران، ایران امینه زیوری گروه توسعه، دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران، تهران، ایران وجیهه سراج گروه فناوری، دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2025 05 05 Objective: The primary objective of this research is to identify and analyze the institutional voids that affect the development of digital entrepreneurship within the context of online shopping platforms in Iran. Institutional voids are defined as gaps in formal and informal structures, such as laws, regulations, social norms, and economic infrastructures, that can either hinder or facilitate entrepreneurial activities. This study seeks to understand how these voids impact the behavior and performance of digital entrepreneurs, particularly in the realm of e-commerce platforms. The focus of this research is on identifying factors such as legal weaknesses, lack of technological infrastructure, limitations in access to financial resources, and cultural-social barriers that can obstruct the growth of digital businesses. Furthermore, this study aims to provide solutions for improving the digital entrepreneurship ecosystem by examining these voids, which can assist policymakers, platform managers, and entrepreneurs in strengthening this domain. This research is particularly significant in emerging markets like Iran, which face unique institutional and economic challenges, and it seeks to contribute new insights to the existing literature on digital entrepreneurship and institutional theory. Method: This research is qualitative in nature and was conducted with the aim of identifying institutional voids affecting the development of digital entrepreneurship within the context of online shopping platforms in Iran. Data were collected through semi-structured interviews with 12 digital entrepreneurs, who were selected using a snowball sampling method to achieve theoretical saturation. The data were analyzed using thematic analysis based on the approach of Braun and Clarke (2006). This method involved manual coding, categorizing codes, and extracting main and sub-themes, resulting in the identification of 9 main themes and 42 sub-themes related to institutional voids. To ensure validity, the researcher triangulation method and expert validation of codes were used. Reliability was also calculated using inter-coder agreement between two coders, which showed a reliability percentage of 82%. The interviews were recorded with the informed consent of the participants, and their identities were kept confidential to maintain anonymity. The thematic analysis provided an accurate identification of institutional challenges and offered deep insights into the barriers to digital entrepreneurship. Results: This study identified institutional voids affecting the development of digital entrepreneurship on online shopping platforms in Iran across three dimensions: regulatory, cognitive, and normative. These voids were categorized into three main groups: 1. Legal and Regulatory Voids: These include a lack of clear laws regulating e-commerce activities, absence of legal frameworks to protect intellectual property rights, tax and licensing issues, legal ambiguities, bureaucratic obstacles, monopolization by large companies, lack of tax transparency, and policymakers’ unawareness of digital needs (with 8 sub-themes for Rule of Law Voids, 3 sub-themes for competition and monopoly, 9 sub-themes for government policies and administrative procedures, and 4 sub-themes for political distance). 2. Infrastructural and Technological Voids: These involve low internet speed, limited access to advanced technologies, problems with online payment systems, shortage of skilled professionals, weak technical infrastructure, and lack of expertise among policymakers (with 4 sub-themes for lack of literacy and skills, 3 sub-themes for technological complexity, and 4 sub-themes for cognitive distance). 3. Cultural and Social Voids: These include cultural resistance to online shopping, lack of public trust in digital platforms, weak digital skills among consumers and entrepreneurs, bribery, and lack of administrative transparency (with 3 sub-themes for lack of transparency and corruption, and 4 sub-themes for cultural and social barriers). These voids not only affect the performance of platforms but also influence entrepreneurs’ behavior and strategic decision-making, leading some entrepreneurs to rely on informal networks and personal relationships to fill these gaps. These challenges increase transaction costs, reduce trust, and limit innovation, thereby hindering the growth of digital entrepreneurship. Conclusion: This study identified key institutional voids that impact digital entrepreneurship within online shopping platforms in Iran. Utilizing thematic analysis of interviews with digital entrepreneurs, the research revealed significant challenges across three dimensions. Regulatory voids, such as ambiguous laws and bureaucratic hurdles, increase transaction costs and reduce entrepreneurs’ confidence. Cognitive voids, including a lack of digital skills and inadequate technological infrastructure, limit the exploitation of digital opportunities. Furthermore, normative voids, like social resistance to digital businesses and corruption, undermine public trust and operational efficiency. Collectively, these voids hinder the growth and sustainability of digital entrepreneurship in the studied context. The findings underscore the necessity of targeted institutional reforms to foster a supportive environment for digital entrepreneurs. Keywords: Institutional voids, digital entrepreneurship, online shopping platforms, thematic analysis هدف: هدف اصلی این پژوهش شناسایی و تحلیل خلأهای نهادی است که بر توسعه کارآفرینی دیجیتال در بستر پلتفرم‌های خرید آنلاین در ایران تأثیر می‌گذارند. خلأهای نهادی به‌عنوان شکاف‌هایی در ساختارهای رسمی و غیررسمی، مانند قوانین، مقررات، هنجارهای اجتماعی و زیرساخت‌های اقتصادی، تعریف می‌شوند که می‌توانند مانع یا تسهیل‌کننده فعالیت‌های کارآفرینانه باشند. این مطالعه به‌دنبال درک این موضوع است که چگونه این خلأها بر رفتار و عملکرد کارآفرینان دیجیتال، به‌ویژه در زمینه پلتفرم‌های تجارت الکترونیک، تأثیر می‌گذارند. تمرکز این پژوهش بر شناسایی عواملی مانند ضعف‌های قانونی، کمبود زیرساخت‌های فناوری، محدودیت‌های دسترسی به منابع مالی و موانع فرهنگی-اجتماعی است که می‌توانند مانع رشد کسب‌وکارهای دیجیتال شوند. علاوه‌بر این، این مطالعه قصد دارد با بررسی این خلأها، راهکارهایی برای بهبود اکوسیستم کارآفرینی دیجیتال ارائه دهد که بتواند به سیاست‌گذاران، مدیران پلتفرم‌ها و کارآفرینان در جهت تقویت این حوزه کمک کند. این پژوهش به‌ویژه در زمینه بازارهای نوظهور مانند ایران، که با چالش‌های نهادی و اقتصادی منحصربه‌فردی مواجه هستند، اهمیت دارد و می‌کوشد تا با ارائه دیدگاه‌های جدید، به ادبیات موجود در زمینه کارآفرینی دیجیتال و نظریه نهادی کمک کند. روش: این پژوهش از نوع کیفی و از نوع تحلبل تم بوده و با هدف شناسایی خلأهای نهادی مؤثر بر توسعه کارآفرینی دیجیتال در بستر پلتفرم‌های خرید آنلاین در ایران انجام شد. برای جمع‌آوری داده‌ها، از مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۲ کارآفرین دیجیتال استفاده شد که با روش نمونه‌گیری گلوله برفی انتخاب شدند تا اشباع نظری حاصل شود. داده‌ها با استفاده از تحلیل تماتیک بر اساس رویکرد براون و کلارک (2006) تحلیل شدند. این روش شامل کدگذاری دستی، دسته‌بندی کدها، و استخراج تم‌های اصلی و فرعی بود که به شناسایی 9 تم اصلی و ۴۲ تم فرعی مرتبط با خلأهای نهادی منجر شد. برای اطمینان از روایی، از روش سه‌سویه‌نگری پژوهشگر و تأیید کدها توسط خبره استفاده شد. پایایی نیز با روش توافق درون‌موضوعی بین دو کدگذار محاسبه شد که درصد پایایی ۸۲% را نشان داد. مصاحبه‌ها با رضایت آگاهانه شرکت‌کنندگان ضبط و برای حفظ محرمانگی، هویت آن‌ها مخفی نگه داشته شد. تحلیل تماتیک امکان شناسایی دقیق چالش‌های نهادی و ارائه بینش‌های عمیق در مورد موانع کارآفرینی دیجیتال را فراهم کرد. یافته‌ها: این پژوهش خلأهای نهادی مؤثر بر توسعه کارآفرینی دیجیتال در بستر پلتفرم‌های خرید آنلاین در ایران را در سه بعد نظارتی، شناختی و هنجاری شناسایی کرد. این خلأها به سه دسته اصلی تقسیم شدند: (1) خلأهای قانونی و نظارتی، شامل کمبود قوانین مشخص برای تنظیم فعالیت‌های تجارت الکترونیک، نبود چارچوب‌های حقوقی برای حمایت از حقوق مالکیت معنوی، مشکلات مالیاتی و مجوزها، ابهام در قوانین، موانع بروکراتیک، انحصار شرکت‌های بزرگ، عدم شفافیت مالیاتی، و ناآگاهی سیاست‌گذاران از نیازهای دیجیتال (با 8 تم فرعی برای خلاهای حاکمیت قانون، ۳ تم فرعی برای رقابت و انحصار، ۹ تم فرعی برای سیاست‌های دولتی و تشریفات اداری، و ۴ تم فرعی برای فاصله سیاسی)؛ (2) خلأهای زیرساختی و فناوری، شامل سرعت پایین اینترنت، کمبود دسترسی به فناوری‌های پیشرفته، مشکلات سیستم‌های پرداخت آنلاین، کمبود نیروی متخصص، ضعف زیرساخت‌های فنی، و عدم تخصص سیاست‌گذاران (با ۴ تم فرعی برای کمبود سواد و مهارت، ۳ تم فرعی برای پیچیدگی فناوری، و ۴ تم فرعی برای فاصله شناختی)؛ (3) خلأهای فرهنگی و اجتماعی، شامل مقاومت فرهنگی نسبت به خرید آنلاین، کمبود اعتماد عمومی به پلتفرم‌های دیجیتال، ضعف مهارت‌های دیجیتال میان مصرف‌کنندگان و کارآفرینان، رشوه‌خواری، و عدم شفافیت اداری (با ۳ تم فرعی برای عدم شفافیت و فساد، و ۴ تم فرعی برای موانع فرهنگی و اجتماعی). این خلأها نه‌تنها بر عملکرد پلتفرم‌ها تأثیر می‌گذارند، بلکه بر رفتار کارآفرینان و تصمیم‌گیری‌های استراتژیک آن‌ها نیز اثر دارند، به‌طوری‌که برخی کارآفرینان برای پر کردن این خلأها به شبکه‌های غیررسمی و روابط شخصی متوسل شده‌اند. این چالش‌ها با افزایش هزینه‌های معاملاتی، کاهش اعتماد، و محدود کردن نوآوری، مانع رشد کارآفرینی دیجیتال می‌شوند. نتیجه: این مطالعه خلاهای نهادی کلیدی را که بر کارآفرینی دیجیتال در پلتفرم‌های خرید آنلاین در ایران تأثیر می‌گذارد، شناسایی کرد. با استفاده از تحلیل تماتیک مصاحبه‌ها با کارآفرینان دیجیتال، تحقیق چالش‌های قابل توجهی را در سه بعد نشان داد. خلاهای تنظیمی، مانند قوانین مبهم و موانع بوروکراتیک، هزینه‌های معاملاتی را افزایش داده و اعتماد کارآفرینان را کاهش می‌دهند. خلاهای شناختی، شامل کمبود مهارت‌های دیجیتال و زیرساخت‌های ناکافی فناوری، بهره‌برداری از فرصت‌های دیجیتال را محدود می‌کنند. همچنین، خلاهای هنجاری، مانند مقاومت اجتماعی در برابر کسب‌وکارهای دیجیتال و فساد، اعتماد عمومی و کارایی عملیاتی را تضعیف می‌کنند. این خلاها به‌طور جمعی رشد و پایداری کارآفرینی دیجیتال در زمینه مورد مطالعه را مختل می‌کنند. یافته‌ها بر ضرورت اصلاحات نهادی هدفمند برای ایجاد یک محیط حمایتی برای کارآفرینان دیجیتال تأکید می‌کنند.

https://jed.ut.ac.ir/article_106139_d1482c24b7cc1a8d7b5980219874ea56.pdf

دانشکده کارآفرینی فصلنامه علمی پژوهشی توسعه کارآفرینی 2008-2266 19 1 2026 04 21 The role of social desirability, financial and technological supports in explaining the performance of small and medium businesses نقش مطلوبیت اجتماعی، حمایت‌های مالی و فناورانه در تبیین عملکرد کسب‌وکارهای کوچک و متوسط 145 171 105361 10.22059/jed.2026.402325.654580 FA وجیه باقرصاد گروه مدیریت و حسابداری، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران الهام گرمرود اسفندیاری گروه کارآفرینی سازمانی، دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2025 09 13 In the challenging and volatile environment of developing economies, small and medium-sized enterprises (SMEs) face structural, institutional, and environmental challenges that make it difficult for them to innovate, improve performance, and achieve sustainable competitive advantage. Despite having entrepreneurial tendencies, dynamic human capital, and growth incentives, many of these enterprises are unable to transform their potential capacities into effective innovation and sustainable performance. In such circumstances, attention to the role of contextual factors and multifaceted support resources, especially informal financial support, technological infrastructure, and the social desirability of the business brand, has become increasingly important. These factors are recognized as critical inputs in creating competitive advantage and can fundamentally transform organizational performance by strengthening social trust, facilitating access to resources, and enhancing technological capabilities. The present study aims to investigate the direct and indirect effects of these three factors on firm performance, using a combined approach of quantitative and qualitative analyses, and attempts to identify and explain diverse causal paths to achieving high performance and sustaining competitive advantage. This study is of an applied and developmental type and, using a causal-combination approach, seeks to present a multi-path model for analyzing organizational performance in small and medium-sized firms. The statistical population of the study includes senior managers of firms active in the Iranian market who were selected based on specialized criteria. Data were collected through a structured questionnaire and validated with reliability tests (Cronbach's alpha), convergent and divergent validity (AVE index), and measurement model fit (Fornell-Larcker and SRMR). Data analysis was conducted at two complementary levels. At the first level, structural equation modeling with partial least squares approach (PLS-SEM) was used to measure direct relationships, moderating effects, and fit of the conceptual model. This analysis examined the effect of informal financial support as an independent variable, through the mediating variables of social desirability and technological support, on entrepreneurial performance. At the second level, fuzzy sets analysis (fsQCA) was performed to discover causal combinations of success, using causal equivalence logic. This analysis examined necessary, sufficient, and combined conditions simultaneously by determining consistency thresholds (0.900) and frequency (26), and calculating three types of cost-effective, intermediate, and complex solutions. Findings from the structural model showed that the two factors of social desirability and technological infrastructure have a direct and positive effect on organizational performance, while informal financial support appeared mainly indirectly and through strengthening other influential factors. The results of the fsQCA analysis also showed that the performance of small and medium-sized businesses is not influenced by one factor, and there is no single path to success; rather, different combinations of financial, technological, and social conditions can lead to the same result, namely, high performance. Specifically, although informal financial support was identified as a necessary condition for success, firms can achieve high performance through two different paths: the first path involves the combination of informal financial support and social desirability in the absence of technological support, which has high validity with a consistency of 0.900 and a raw coverage of 0.503; the second path consists of informal financial support and technological support in the absence of social desirability, which is accompanied by a consistency of 0.915 and a raw coverage of 0.491. The sum of these two paths has a total coverage of 0.621 and a total consistency of 0.886, strengthening the theoretical, empirical, and practical validity of the model in identifying combinations that affect high performance. In conclusion, the present study shows that in changing and challenging environmental conditions, the simultaneous and targeted use of informal and technological supports, along with brand social desirability and the promotion of knowledge and network capacities, can pave the way for innovation and sustainable competitive advantage. Also, the integrated approach of quantitative and fuzzy analyses has provided a deeper understanding of causal relationships, the logic of organizational performance, and success mechanisms, which can be generalized in future studies. The research findings contain important theoretical implications for the development of multilevel models of organizational success and provide practical strategies for executives and business policymakers. Among other things, it is recommended that managers pay special attention to the capacities of informal and technological support networks, enhance the social standing of their brand, and use integrated approaches for analysis, decision-making, and design of executive actions. Based on the findings of this research, policymakers can design multifaceted, context-based, and flexible support programs that help strengthen innovation and entrepreneurial performance and increase the ability of firms to adapt to environmental changes and create sustainable value. در فضای پرچالش و ناپایدار اقتصادهای در حال توسعه، بنگاه‌های کوچک و متوسط با مجموعه‌ای از چالش‌های ساختاری، نهادی و محیطی مواجه‌اند که مسیر خلق نوآوری، ارتقاء عملکرد و دستیابی به مزیت رقابتی پایدار را برای آن‌ها دشوار می‌سازد. علی‌رغم برخورداری از گرایش‌های کارآفرینانه، سرمایه‌های انسانی پویا و انگیزه‌های رشد، بسیاری از این بنگاه‌ها قادر نیستند ظرفیت‌های بالقوه خود را به نوآوری مؤثر و عملکرد پایدار تبدیل کنند. در چنین شرایطی، توجه به نقش عوامل زمینه‌ای و منابع حمایتی چندوجهی، به‌ویژه حمایت مالی غیررسمی، زیرساخت‌های فناورانه و مطلوبیت اجتماعی برند کسب‌وکار، اهمیتی فزاینده یافته است. این عوامل نه‌تنها به‌عنوان ورودی‌های حیاتی در خلق مزیت رقابتی شناخته می‌شوند، بلکه از طریق تقویت اعتماد اجتماعی، تسهیل دسترسی به منابع و ارتقاء قابلیت‌های فناورانه، می‌توانند عملکرد سازمانی را به‌طور بنیادین دگرگون سازند. پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر مستقیم و غیرمستقیم این سه عامل بر عملکرد بنگاه‌ها، با رویکردی تلفیقی از تحلیل‌های کمی و کیفی، تلاش می‌کند مسیرهای علّی متنوع دستیابی به عملکرد بالا و پایداری مزیت رقابتی را شناسایی و تبیین کند. این مطالعه از نوع کاربردی و توسعه‌ای بوده و با بهره‌گیری از رویکرد علی-ترکیبی، به دنبال ارائه الگویی چندمسیره برای تحلیل عملکرد سازمانی در بنگاه‌های کوچک و متوسط است. جامعه آماری پژوهش شامل مدیران ارشد بنگاه‌های فعال در بازار ایران بوده که با روش نمونه‌گیری تصادفی انتخاب شده‌اند. داده‌ها از طریق پرسشنامه ساخت‌یافته گردآوری شده و با آزمون‌های پایایی (آلفای کرونباخ)، روایی همگرا و واگرا (شاخص AVE)، و برازش مدل اندازه‌گیری (فورنل-لاکر و SRMR) اعتبارسنجی شده‌اند. تحلیل داده‌ها در دو سطح مکمل انجام شده است. در سطح نخست، از مدل‌سازی معادلات ساختاری با رویکرد حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) برای سنجش روابط مستقیم، اثرات تعدیل‌گر و برازش مدل مفهومی استفاده شده است. این تحلیل امکان بررسی اثر حمایت مالی غیررسمی به‌عنوان متغیر مستقل، از طریق متغیرهای میانجی مطلوبیت اجتماعی و حمایت فناورانه، بر عملکرد کارآفرینانه را فراهم ساخت. در سطح دوم، تحلیل مجموعه‌های فازی (fsQCA) با هدف کشف ترکیب‌های علّی موفقیت، با بهره‌گیری از منطق هم‌ارزی علّی انجام شد. این تحلیل با تعیین آستانه‌های سازگاری (۰.۹۰۰) و فراوانی (۲۶)، و محاسبه سه نوع راه‌حل مقرون‌به‌صرفه، میانی و پیچیده، امکان بررسی شرط‌های ضروری، کافی و ترکیبی را به‌طور هم‌زمان فراهم کرد. یافته‌های حاصل از مدل ساختاری نشان داد که دو عامل مطلوبیت اجتماعی و زیرساخت فناورانه تأثیر مستقیم و مثبت بر عملکرد سازمانی دارند، در حالی‌که حمایت مالی غیررسمی عمدتاً به‌صورت غیرمستقیم و از طریق تقویت سایر عوامل اثرگذار ظاهر شده است. نتایج تحلیل fsQCA نیز نشان داد که عملکرد کسب‌وکارهای کوچک و متوسط تنها تحت تأثیر یک عامل نیست و مسیر واحدی برای موفقیت وجود ندارد؛ بلکه ترکیبات مختلفی از شرایط مالی، فناورانه و اجتماعی می‌توانند به نتیجه یکسان یعنی عملکرد بالا منجر شوند. به‌طور مشخص، اگرچه حمایت مالی غیررسمی به‌عنوان شرط لازم برای موفقیت شناسایی شد، اما بنگاه‌ها می‌توانند از دو مسیر متفاوت به عملکرد بالا دست یابند: مسیر نخست شامل ترکیب حمایت مالی غیررسمی و مطلوبیت اجتماعی در غیاب حمایت فناورانه است که با سازگاری ۰.۹۰۰ و پوشش خام ۰.۵۰۳ اعتبار بالایی دارد؛ مسیر دوم نیز متشکل از حمایت مالی غیررسمی و حمایت فناورانه در غیاب مطلوبیت اجتماعی است که با سازگاری ۰.۹۱۵ و پوشش خام ۰.۴۹۱ همراه است. مجموع این دو مسیر دارای پوشش کل ۰.۶۲۱ و سازگاری کل ۰.۸۸۶ بوده و اعتبار نظری، تجربی و عملی مدل را در زمینه شناسایی ترکیب‌های مؤثر بر عملکرد بالا تقویت می‌کنند. در بخش نتیجه‌گیری، پژوهش حاضر نشان می‌دهد که در شرایط محیطی متغیر و پرچالش، استفاده هم‌زمان و هدفمند از حمایت‌های غیررسمی و فناورانه، همراه با بهره‌گیری از مطلوبیت اجتماعی برند و ارتقای ظرفیت‌های دانشی و شبکه‌ای، می‌تواند زمینه‌ساز خلق نوآوری و ایجاد مزیت رقابتی پایدار شود. همچنین، رویکرد تلفیقی تحلیل‌های کمی و فازی، درک عمیق‌تری از روابط علّی، منطق عملکرد سازمانی و سازوکارهای موفقیت فراهم کرده است که در مطالعات آینده نیز قابل تعمیم است. یافته‌های پژوهش نه‌تنها حاوی پیامدهای نظری مهمی برای توسعه مدل‌های چندسطحی موفقیت سازمانی هستند، بلکه راهبردهایی عملی برای مدیران اجرایی و سیاست‌گذاران حوزه کسب‌وکار ارائه می‌دهند. از جمله، توصیه می‌شود مدیران به ظرفیت‌های شبکه‌های حمایتی غیررسمی و فناورانه توجه ویژه داشته باشند، جایگاه اجتماعی برند خود را ارتقاء دهند و از رویکردهای تلفیقی برای تحلیل، تصمیم‌گیری و طراحی اقدامات اجرایی بهره بگیرند. همچنین، سیاست‌گذاران می‌توانند بر اساس یافته‌های این پژوهش، برنامه‌های حمایتی چندوجهی، زمینه‌محور و انعطاف‌پذیری طراحی کنند که نه‌تنها به تقویت نوآوری و عملکرد کارآفرینانه کمک کند، بلکه توانایی بنگاه‌ها در تطبیق با تغییرات محیطی و خلق ارزش پایدار را افزایش دهد.

https://jed.ut.ac.ir/article_105361_001afe8e541022d367d46a17750bcf50.pdf

دانشکده کارآفرینی فصلنامه علمی پژوهشی توسعه کارآفرینی 2008-2266 19 1 2026 04 21 Artificial Intelligence in the Factory and Its Effect on Innovative Management هوش مصنوعی در کارخانه و اثر آن بر مدیریت نوآورانه 172 198 105682 10.22059/jed.2025.393558.654514 FA سلمان متوسلی گروه مدیریت تکنولوژی، دانشکده مدیریت، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. بهروز طهماسب کاظمی گروه مدیریت صنعتی، دانشکده مدیریت، عضو مدعو دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، تهران، ایران . مهدی رجبیون گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران. Journal Article 2025 04 25 Objective: This study aims to investigate the impact of AI-based tools and technologies on innovation management in factories and industrial environments. In today's competitive world with dynamic markets, organizations that can quickly adapt to environmental changes and strengthen their innovation capabilities are more successful. One of the main drivers of change in modern industries is AI technology, which has the ability to analyze big data, learn from patterns, and provide intelligent solutions and can play a role in all stages of the innovation process. This study aims to identify key areas of AI's impact on innovation, examine the relationship between management and technological factors, and ultimately provide a conceptual model to explain these effects. The proposed model helps managers optimize their organization's innovative strategies by more accurately understanding the challenges, benefits, and success factors in the field of AI. Method: This research is of an applied type and was conducted using a descriptive-survey method. The statistical population consisted of managers, experts, and specialists working in various industries in Iran who have experience in the field of organizational innovation and digital technologies. To collect this data, a standard questionnaire with confirmed validity and reliability was used, which was distributed and completed by 317 people. In data analysis, SPSS software was first used for descriptive analysis, and then SmartPLS software was used for structural equation modeling based on the partial least squares method (PLS-SEM). To evaluate the validity of the final model, indicators such as composite reliability, Cronbach's alpha, convergent and divergent validity, average variance extracted (AVE), and coefficient of determination (R²) were examined. Findings: The findings of this study show that artificial intelligence tools have very positive and significant effects on innovative management in industrial environments and factories. Among the most important of these effects are the improvement of decision-making speed and accuracy, faster identification of market needs, improvement of human resource productivity, and reduction of product development costs. In addition, the use of intelligent algorithms increases the flexibility of production systems in the face of demand fluctuations and has paved the way for faster innovation in product design. The coefficient of determination of the model was calculated to be 31%, which indicates the relatively favorable power of the model in explaining the dependent variables. The relationships between the variables are statistically significant and the reliability of the constructs has also been confirmed at an acceptable level. The results indicate that the combination of intelligent technologies with creative management can be the driving force of innovation in factories. Conclusion: The present study emphasizes the strategic role of artificial intelligence as one of the main transformative factors in innovation management. In today's industrial world, which is witnessing the transition from the fourth to the fifth era, organizations need to rethink their traditional approaches to survive and be competitive, and the use of new technologies, especially artificial intelligence, is a good way to start this transformation. The results of this research show that the successful integration of artificial intelligence technology with management policies can lead to increased flexibility, creativity, and even the ability of the organization to respond quickly to environmental changes. In conclusion, it is suggested that managers should look at the issue of artificial intelligence and innovation with a strategic, forward-looking and long-term perspective and should consider investment in this area as one of their key priorities. هدف: این پژوهش با هدف بررسی تأثیر ابزارها و فناوری‌هایی که مبتنی بر هوش مصنوعی هستند بر مدیریت نوآوری در کارخانه‌ها و محیط‌های صنعتی صورت گرفته است. در جهان امروز که فضایی رقابتی و بازار هایی پویا دارد، سازمان‌هایی موفق‌ترهستند که بتوانند به‌سرعت با تغییرات محیطی خود را سازگار کرده و ظرفیت های خود را در نوآوری تقویت نمایند. یکی از اصلی‌ترین پیشران‌های تحول در صنایع مدرن، فناوری هوش مصنوعی میباشد که دارای قابلیت تحلیل داده‌های کلان، یادگیری از الگوها، و ارائه راهکارهای هوشمند است و می‌تواند در تمامی مراحل فرایند نوآوری نقش‌آفرینی کند. این پژوهش با هدف شناسایی حوزه‌های کلیدی اثرگذاری هوش مصنوعی بر نوآوری، بررسی ارتباط میان مدیریت و عوامل فناورانه و در نهایت ارائه مدلی مفهومی برای تبیین این تأثیرات صورت گرفته است. مدل پیشنهادی ارائه شده به مدیران کمک می‌کند تا با شناخت دقیق‌تر از چالش ها ، مزایا و عوامل موفقیت در حوزه هوش مصنوعی، استراتژی‌های نوآورانه سازمان خود را بهینه‌سازی کنند . روش: این تحقیق از نوع کاربردی بوده و از شیوه توصیفی-پیمایشی به انجام در آمده است. جامعه آماری افراد متشکل از مدیران، کارشناسان و متخصصان شاغل در صنایع مختلف کشور ایران بوده که در زمینه نوآوری سازمانی و فناوری‌های دیجیتال دارای تجربه هستند. برای جمع آوری این داده‌ها، از یک پرسشنامه استاندارد و دارای روایی و پایایی تأییدشده میباشد استفاده شد که میان ۳۱۷ نفر توزیع و تکمیل گردید. در تحلیل داده‌ها، ابتدا از نرم‌افزار SPSS برای تحلیل توصیفی استفاده شد و پس از آن نرم‌افزار SmartPLS برای مدل‌سازی معادلات ساختاری بر پایه روش حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) بهره گرفته شده است. برای ارزیابی اعتبار مدل نهایی، شاخص‌هایی مانند پایایی ترکیبی، آلفای کرونباخ، روایی همگرا و واگرا، میانگین واریانس استخراج‌شده (AVE) و ضریب تعیین (R²) مورد بررسی قرار گرفته شد. یافته‌ها: یافته‌های این تحقیق نشان میدهد که ابزارهای هوش مصنوعی تأثیرات بسیار مثبت و قابل‌توجهی بر مدیریت نوآورانه در محیط‌های صنعتی و کارخانه ها دارند. از جمله مهم‌ترین این اثرات می‌توان به بهبود سرعت و دقت تصمیم‌گیری، شناسایی سریع‌تر نیازهای بازار، ارتقاء بهره‌وری نیروی انسانی و کاهش هزینه‌های توسعه محصول اشاره کرد. علاوه بر این موارد استفاده از الگوریتم‌های هوشمند مسبب افزایش انعطاف‌پذیری سیستم‌های تولیدی در مواجهه با نوسانات تقاضا میشود و زمینه‌ساز نوآوری با سرعتی بالاتر در طراحی محصولات شده است. ضریب تعیین مدل معادل ۳۱ درصد محاسبه شد که نشان‌دهنده توان نسبتاً مطلوب مدل در تبیین متغیرهای وابسته میباشد. روابط میان متغیرها از لحاظ آماری معنادار بوده و پایایی سازه‌ها نیز در سطح قابل قبول تأیید شده‌ است. نتایج حاصله نشان دهنده آن است که ترکیب فناوری‌های هوشمند با مدیریت خلاقانه، می‌تواند موتور محرک نوآوری در کارخانه‌ها باشد. نتیجه: پژوهش حاضر بر نقش راهبردی هوش مصنوعی به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین عوامل تحول‌آفرین در مدیریت نوآوری تأکید میکند . در دنیای صنعتی امروز که شاهد عبور از عصر چهارم به پنجم میباشیم ، سازمان‌ها برای بقا و رقابت‌پذیری نیازمند بازاندیشی در رویکردهای سنتی خود میباشند و استفاده از فناوری‌های نوین، به‌ویژه هوش مصنوعی، مسیر مناسبی برای آغاز این تحول است. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که ادغام موفق فناوری هوش مصنوعی با سیاست‌های مدیریتی می‌تواند منجر به افزایش انعطاف پذیری ، خلاقیت، و حتی توان پاسخ‌گویی سریع سازمان به تغییرات محیطی شود. در پایان، پیشنهاد می‌شود مدیران با نگاهی استراتژیک، آینده نگر و بلند مدت به موضوع هوش مصنوعی و نوآوری نگاه شود و سرمایه‌گذاری در این حوزه میبایست به عنوان یکی از اولویت‌های کلیدی خود در نظر بگیرند .

https://jed.ut.ac.ir/article_105682_6396a23183f3790371770ebbf60a9595.pdf

دانشکده کارآفرینی فصلنامه علمی پژوهشی توسعه کارآفرینی 2008-2266 19 1 2026 04 21 Qualitative Exploring Womens Experiences through Establishing Small Family Businesses: (Case study: Isfahn city) واکاوی کیفی تجارب زنان از راه اندازی کسب‌وکارهای خانوادگی کوچک (مورد مطالعه: شهر اصفهان) 199 226 106064 10.22059/jed.2026.403062.654587 FA رضا همتی گروه علوم اجتماعی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. نیلوفر سعیدی گروه علوم اجتماعی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. Journal Article 2025 10 14 Objective: This study aims to explore the women experiences through establishing small family businesses. Despite the increasing emphasis on family businesses and their global expansion—and even the growing body of Iranian research on various aspects of such enterprises— few studies have examined the role of women, their motivations for entering this business type, the associated challenges and opportunities, and its broader implications for women. This study seeks to address this research gap. Method: Employing a qualitative research design, this study utilised thematic analysis as its primary methodological approach. The research was conducted in Isfahan, focusing on small local family businesses. Due to the lack of comprehensive statistics regarding their number, quality, and geographical distribution, purposive and snowball sampling techniques were employed to identify participants. This was facilitated through direct engagement in ets selling home-based business products in Isfahan. The study participants comprised 40 women operating in three distinct sectors: food, clothing, and handicrafts. These women held primary responsibility for their businesses and conducted their economic activities alongside at least one family member, relative, or non-relative, either within or outside the home. Data were collected through semi-structured interviews, conducted in person or via telephone, and analysed using Braun and Clarke's (2006) six-step thematic analysis framework with the assistance of MaxQDA software. Standard validation techniques were applied to ensure the reliability of the findings. Furthermore, all phases of data collection and analysis adhered strictly to ethical considerations and the protection of participants' rights. Results: The results indicated that starting a family business stemmed from a combination of intrinsic and extrinsic motivations. The most significant intrinsic motivations for women were personal interest and enthusiasm, as well as educational and family background. The primary extrinsic motivations included the need for financial survival, profit-making through identified opportunities, and the flexibility offered by this business model. The findings further revealed that women's entry into the economic arena through small family businesses presents a dual-faced reality; while it provides advantages and opportunities, it also introduces significant challenges. Nevertheless, most participants believed that engaging in small family businesses enhanced their sense of empowerment and improved their quality of life across economic, social, and psychological dimensions. Conclusion: Based on the study's findings, it can be concluded that the initiation of small family businesses by women is a dynamic and multifaceted phenomenon driven by a blend of intrinsic and extrinsic motivations. Although this entrepreneurial path entails specific challenges, the support network provided by the family and the inherent flexibility of the business model create a platform where its empowering outcomes ultimately outweigh the difficulties. These outcomes position women as active and effective participants in both family and community economies.These outcomes position women as active and effective participants in both family and community economies. هدف: هدف از پژوهش حاضر واکاوی تجارب زنان از راه‌اندازی کسب‌وکارهای خانوادگی کوچک است. علیرغم تأکید فزاینده بر کسب‌وکارهای خانوادگی و گسترش روزافزون آن‌ها در سطح جهان و حتی افزایش پژوهش‌های ایرانی در رابطه با این نوع کسب‌وکارها، مطالعات ناچیزی در مورد جنبه‌های مختلف تجارب زنان (شامل انگیزه‌ها، چالش‌ها و فرصت‌ها، و دلالت‌ها) از راه‌اندازی این نوع کسب‌وکارها وجود دارد. هدف از پژوهش حاضر پر کردن این خلأ پژوهشی است. روش: این پژوهش با استفاده از روش تحلیل مضمون استقرایی انجام گرفت. میدان پژوهش حاضر شهر اصفهان و کسب‌وکارهای خانوادگی کوچک فعال در این شهر است. با توجه به فقدان آمار از کم و کیف مشاغل خانوادگی کوچک و توزیع و پراکندگی جغرافیایی این مشاغل در سطح شهرستان، نمونه‌ها با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند و گلوله برفی و حضور در بازارچه‌های فروش محصولات مشاغل خانگی شناسایی شدند. مشارکت‌کنندگان شامل 40 نفر از زنانی بودند که در سه دسته از فعالیت‌های اقتصادی یعنی گروه غذایی، پوشاک و صنایع‌دستی مشغول به فعالیت بودند. این زنان عمدتاً مسئولیت اصلی این کسب‌وکارها را بر عهده داشتند و حداقل با یکی از اعضای خانواده و یا سایر اعضای خویشاوند یا غیر خویشاوند در داخل منزل یا بیرون از منزل مشغول به فعالیت اقتصادی بودند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه ساختمند به‌صورت حضوری یا تلفنی گردآوری شدند و با رویکرد 6 مرحله‌ای توصیه‌شده براون و کلارک (2006) و با کمک و نرم‌افزار MAXQDA تجزیه‌وتحلیل شدند. برای اعتبار یابی نیز از روش‌های مرسوم اعتبار یابی استفاده شد. همچنین مراحل مختلف جمع‌آوری و تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با رعایت دقیق ملاحظات اخلاقی و حقوق مشارکت‌کنندگان صورت گرفت. یافته‌ها: نتایج نشان داد که راه‌اندازی کسب‌وکارهای خانوادگی کوچک توسط زنان، ناشی ترکیبی از دو دسته از انگیزه‌های درونی و بیرونی بوده است. مهم‌ترین انگیزه درونی زنان وجود علاقه و اشتیاق درونی، پیشینه آموزشی و پیشینه خانوادگی و مهم‌ترین انگیزه‌های بیرونی شامل نیاز به بقا، کسب سود از طریق شناسایی فرصت‌ و انعطاف‌پذیری این نوع کسب‌وکارها بودند. در ادامه نتایج نشان داد که ورود زنان به عرصه اقتصادی و راه‌اندازی کسب‌وکارهای خانوادگی کوچک چهره‌ای دوگانه دارد به‌طوری‌که در کنار مزیت‌ها و فرصت‌هایی که برای زنان فراهم می‌آورد چالش‌هایی را نیز برای آن‌ها به همراه داشته است. علی‌رغم این چالش‌ها، اغلب مشارکت‌کنندگان بر این باور بودند که ورود آن‌ها به کسب‌وکارهای خانوادگی کوچک در ابعاد اقتصادی، اجتماعی و روانی موجب افزایش احساس توانمندی زنان شده است. نتیجه: با توجه به یافته‌های این پژوهش، می‌توان نتیجه گرفت که راه‌اندازی کسب‌وکارهای خانوادگی کوچک توسط زنان، پدیده‌ای پویا و چندبعدی است که ریشه در ترکیبی از انگیزه‌های درونی و بیرونی دارد. اگرچه این مسیر با چالش‌های خاص خود همراه است، اما شبکه حمایتی خانواده و انعطاف‌پذیری ذاتی این مدل کسب‌وکار، بستری را فراهم می‌کند که درنهایت دستاوردهای توانمند ساز آن بر دشواری‌ها غلبه می‌کند. این دستاوردها می‌تواند زنان را به بازیگران فعال و مؤثری در عرصه اقتصاد خانواده و جامعه تبدیل کند.

https://jed.ut.ac.ir/article_106064_9672456beef01942ed0ebe2d9cc3a8e7.pdf